Русская матрешка давно стала одной из самых известных русских игрушек и популярных сувениров. Она яркая, нарядная и сразу привлекает внимание. Многие думают, что матрешка очень древняя, но появилась она только в конце XIX века. Ее идея связана с более старой деревянной игрушкой, в которой одно яйцо находилось внутри другого. По такому же принципу стали делать кукол разного размера. Большая кукла открывается, а внутри нее находятся другие, одна меньше другой. Так появилась необычная игрушка, которая быстро понравилась и детям, и взрослым.
Rus matruşkası uzun zamandır en tanınmış Rus oyuncaklarından ve popüler hediyelik eşyalardan biri olmuştur. Parlak, süslü ve hemen dikkat çekicidir. Birçok kişi matruşkanın çok eski olduğunu düşünür, ancak matruşka ancak 19. yüzyılın sonunda ortaya çıkmıştır. Fikri, bir yumurtanın başka bir yumurtanın içinde bulunduğu daha eski bir ahşap oyuncakla bağlantılıdır. Aynı ilkeye göre farklı boyutlarda bebekler yapılmaya başlandı. Büyük bebek açılır ve içinde, her biri bir öncekinden daha küçük olan başka bebekler bulunur. Böylece sıra dışı bir oyuncak ortaya çıktı ve kısa sürede hem çocukların hem de yetişkinlerin hoşuna gitti.
Историю первой матрешки источники рассказывают немного по-разному. В одном из них художник С.В. Малютин сделал эскиз крестьянки и ее дочери, а мастер из Загорска вырезал несколько деревянных кукол. Потом Малютин их ярко раскрасил. В другом источнике говорится, что в 1890-х годах токарь Василий Звездочкин выточил такую куклу в московской мастерской Анатолия Мамонтова. Внутри большой фигурки находились еще семь маленьких. Во всех версиях главное одно: матрешка родилась благодаря совместной работе русских мастеров по дереву в конце XIX века.
Kaynaklar ilk matruşkanın hikayesini biraz farklı biçimlerde anlatır. Bunlardan birinde sanatçı S. V. Malyutin bir köylü kadın ile kızının taslağını çizdi, Zagorsk'tan bir usta ise birkaç ahşap bebek oydu. Daha sonra Malyutin onları parlak renklerle boyadı. Başka bir kaynakta, 1890'lı yıllarda tornacı Vasili Zvezdoçkin'in Moskova'daki Anatoli Mamontov atölyesinde böyle bir bebek yaptığı belirtilir. Büyük figürün içinde yedi küçük figür daha bulunuyordu. Bütün anlatımlarda temel nokta aynıdır: matruşka, 19. yüzyılın sonunda Rus ahşap ustalarının ortak çalışması sayesinde doğmuştur.
Свое название новая игрушка получила от русского женского имени Матрена. В то время это имя было очень распространено, особенно среди крестьян. Поэтому такое название хорошо подходило к образу простой русской женщины в национальной одежде. Первая матрешка была румяной и улыбающейся. На ней был яркий сарафан и цветной платочек. Внутри прятались другие фигурки. В одном описании это веселые сестрички, а в другом дети, брат, сестра и младенец. Каждая фигурка была похожа на остальных, но имела свою маленькую заметную особенность.
Yeni oyuncak adını Rus kadın adı Matryona'dan aldı. O dönemde bu ad, özellikle köylüler arasında çok yaygındı. Bu nedenle bu ad, geleneksel kıyafetler içindeki sade bir Rus kadını imgesine çok uygundu. İlk matruşkanın yanakları pembeydi ve yüzü gülümsüyordu. Üzerinde parlak bir sarafan ve renkli bir başörtüsü vardı. İçinde başka figürler saklanıyordu. Bir anlatımda bunlar neşeli kız kardeşlerdir, başka bir anlatımda ise çocuklar, bir erkek kardeş, bir kız kardeş ve bir bebektir. Her figür diğerlerine benziyordu, ancak kendine ait küçük ve belirgin bir özelliği vardı.
Матрешка быстро стала известна не только в России, но и далеко за границей. В 1900 году ее показали на Всемирной выставке в Париже, где она получила высокую оценку. Позже русские матрешки стали участвовать и в других зарубежных выставках. В начале XX века их начали активно продавать за границей. Игрушка стала популярным русским национальным сувениром. В 1911 году в Лейпциге даже продавали копии матрешек, сделанные в Японии. Они были похожи на русские, но отличались чертами лица и не имели лакового покрытия.
Matruşka kısa sürede yalnızca Rusya'da değil, ülke sınırlarının çok ötesinde de tanındı. 1900 yılında Paris'teki Dünya Sergisi'nde gösterildi ve burada yüksek takdir gördü. Daha sonra Rus matruşkaları başka yurt dışı sergilerine de katılmaya başladı. 20. yüzyılın başında yurt dışında aktif biçimde satılmaya başlandılar. Oyuncak, popüler bir Rus milli hediyelik eşyası haline geldi. 1911 yılında Leipzig'de Japonya'da yapılmış matruşka kopyaları bile satılıyordu. Bunlar Rus matruşkalarına benziyordu, ancak yüz hatları farklıydı ve üzerlerinde vernik kaplama yoktu.
Сделать хорошую матрешку не так просто. Сначала мастер тщательно выбирает подходящее дерево для будущей деревянной игрушки. Часто используют липу, потому что она мягкая и при сушке не дает сильных трещин. Дерево должно долго лежать на открытом воздухе, иногда около двух лет. Работу начинают с самой маленькой фигурки, потому что она не открывается. Потом делают остальные куклы, каждая немного больше предыдущей. Заготовки несколько раз обрабатывают и полируют. После этого их покрывают лаком, расписывают яркими красками или украшают рельефом.
İyi bir matruşka yapmak o kadar kolay değildir. Önce usta, yapılacak ahşap oyuncak için uygun ağacı dikkatle seçer. Ihlamur ağacı sık kullanılır, çünkü yumuşaktır ve kururken büyük çatlaklar oluşturmaz. Ağaç uzun süre açık havada bekletilmelidir, bazen bu süre yaklaşık iki yıl olur. Çalışmaya en küçük figürden başlanır, çünkü bu figür açılmaz. Daha sonra diğer bebekler yapılır ve her biri bir öncekinden biraz daha büyük olur. Ahşap parçalar birkaç kez işlenir ve parlatılır. Bundan sonra üzerleri verniklenir, parlak boyalarla boyanır veya kabartmalarla süslenir.
Обычно матрешка изображает девочку или женщину в русской национальной одежде. Ее сарафан и платочек украшают яркими цветами и разными узорами. В руках у нее может быть корзинка, птица или красивый букет цветов. Все фигурки одного набора похожи друг на друга, но каждая отличается небольшой деталью. Чаще всего в одной игрушке бывает от 3 до 24 кукол. Однако по специальному заказу делают и гораздо большие наборы. В них может быть 60 и даже больше фигурок, спрятанных одна в другой.
Matruşka genellikle Rus milli kıyafetleri içindeki bir kız veya kadını tasvir eder. Sarafanı ve başörtüsü parlak çiçeklerle ve çeşitli desenlerle süslenir. Ellerinde bir sepet, bir kuş veya güzel bir çiçek buketi bulunabilir. Aynı takımdaki bütün figürler birbirine benzer, ancak her biri küçük bir ayrıntıyla farklılık gösterir. Bir oyuncağın içinde çoğunlukla 3 ile 24 arasında bebek bulunur. Ancak özel sipariş üzerine çok daha büyük takımlar da yapılır. Bu takımlarda, birbirinin içine saklanmış 60 veya daha fazla figür bulunabilir.
Со временем матрешек начали делать в разных местах России, и у каждого района постепенно появился свой особый стиль. В Сергиевом Посаде массовое производство началось в начале XX века. Сергиевская матрешка обычно изображает круглолицую девушку в платочке, узорчатой кофте, сарафане и переднике с цветами. Для росписи часто используют желтый, красный, синий и зеленый цвета. Лицо и одежду обводят тонкими черными линиями. После росписи куклу покрывают лаком. Благодаря этому она выглядит ярко, нарядно и легко узнается среди других матрешек.
Zamanla Rusya'nın farklı yerlerinde matruşka yapılmaya başlandı ve her bölge yavaş yavaş kendine özgü bir tarz geliştirdi. Sergiyev Posad'da seri üretim 20. yüzyılın başında başladı. Sergiyev matruşkası genellikle başörtülü, desenli bluzlu, sarafanlı ve çiçekli önlüklü, yuvarlak yüzlü bir genç kızı tasvir eder. Boyamada sık sık sarı, kırmızı, mavi ve yeşil renkler kullanılır. Yüz ve giysilerin çevresi ince siyah çizgilerle belirlenir. Boyamadan sonra bebeğin üzeri verniklenir. Bu sayede parlak ve süslü görünür ve diğer matruşkalar arasında kolayca tanınır.
Другие виды матрешек тоже легко узнать по их яркой росписи и необычным украшениям. Семеновская матрешка особенно любит желтый и красный цвета, а ее платочек часто бывает в горошек. Полхов-Майданскую матрешку украшает большой цветок, обычно шиповник или роза. Для нее используют яркие и контрастные цвета. Вятская матрешка отличается еще сильнее. Ее не только расписывают красками, но и украшают ржаной соломкой. Соломку сначала отваривают в растворе соды, потом режут и приклеивают к деревянной поверхности, чтобы получить красивый народный узор.
Diğer matruşka türleri de parlak boyamaları ve alışılmadık süslemeleri sayesinde kolayca tanınır. Semyonov matruşkasında özellikle sarı ve kırmızı renkler tercih edilir, başörtüsü ise çoğu zaman puantiyelidir. Polhov Maydan matruşkası büyük bir çiçekle, genellikle yabani gül veya gülle süslenir. Bu türde parlak ve karşıt renkler kullanılır. Vyatka matruşkası ise daha da farklıdır. Yalnızca boyalarla boyanmaz, aynı zamanda çavdar samanıyla da süslenir. Saman önce soda çözeltisinde kaynatılır, sonra kesilir ve güzel bir halk deseni oluşturmak için ahşap yüzeye yapıştırılır.
Сегодня матрешку делают не только в одном городе, но и на разных фабриках народных художественных промыслов. Она остается известным сувениром и ярким символом русского народного творчества. В России есть шесть музеев матрешки. Там можно узнать больше об истории этой игрушки, увидеть разные виды и познакомиться с техникой изготовления. В некоторых музеях посетители могут сами попробовать расписать куклу. Поэтому матрешка интересна не только как сувенир. Она также показывает мастерство людей, которые работают с деревом, красками и традиционными образами.
Günümüzde matruşka yalnızca tek bir şehirde değil, farklı halk sanatı ve el sanatları fabrikalarında da üretilmektedir. Tanınmış bir hediyelik eşya ve Rus halk sanatının canlı bir simgesi olmaya devam etmektedir. Rusya'da altı matruşka müzesi vardır. Bu müzelerde oyuncağın tarihi hakkında daha fazla bilgi edinmek, farklı türlerini görmek ve yapım tekniklerini tanımak mümkündür. Bazı müzelerde ziyaretçiler bir bebeği kendileri boyamayı deneyebilir. Bu nedenle matruşka yalnızca bir hediyelik eşya olarak ilgi çekici değildir. Aynı zamanda ahşap, boya ve geleneksel imgelerle çalışan insanların ustalığını da gösterir.
