кров kökü aslında ne anlama geliyor?

Rusça кров kökü, Eski Slavcadaki kryti fiilinden gelir. Bu fiilin anlamı örtmek, gizlemektir. Temel fikir oldukça basittir: bir şey, başka bir şeyin üstüne gelir. Çatı evi örter. Kapak tencereyi örter. Sır da gerçeğin üstünü örter. Bu kökü bir kez kavradığınızda, Rusçadaki koca bir kelime ailesi gözünüzde daha net hale gelir.

İşin güzel yanı şu: bir şeyi örtmek sadece gizlemek değil, aynı zamanda onu korumak da olabilir. Bu yüzden bu kökten güvenlik ve barınma ile ilgili kelimeler çıkar. Öte yandan, örtüyü kaldırmak da bir şeyi ortaya çıkarmak demektir. Böylece aynı kök, hakikat ve keşifle ilgili kelimelere de yol açar. Bayağı hoş bir mantık, değil mi?

Şimdi gerçekten işinize yarayacak 3 temel kelimeye bakalım.

Kelime 1: кров (eril isim)

Anlamı: Barınak, çatı, mesken. Bu, ailenin en sade kelimesidir. Ruslar "без кро́ва" dediğinde, bunun anlamı barınaksız kalmak, yani evsiz olmaktır. "родно́й кров" dendiğinde ise kastedilen evdir, yani insanı örten ve koruyan yer.

Örnek: По́сле пожа́ра семья́ оста́лась без кро́ва. (Yangından sonra aile barınaksız kaldı.)

Kelime 2: крыша (dişil isim)

Anlamı: Çatı. Kökün кров biçiminden кры biçimine geçtiğini fark ettiniz mi? Bu tür değişimler Rusçada sık görülür. -ш- yaygın bir ektir. Bu kelime, gündelik dilde binanın çatısı için kullanılan normal sözcüktür. Ama Rusçada argo kullanımda da karşımıza çıkar. "кры́ша пое́хала" ifadesinin sözlük anlamı "çatı kaydı" gibidir, ama gerçek anlamı birinin aklını kaçırması ya da dengesini yitirmesidir.

Örnek: Нам ну́жно почини́ть кры́шу до зимы́. (Kış gelmeden çatıyı tamir etmemiz gerekiyor.)

Kelime 3: открыть (bitmiş görünüş) / открывать (bitmemiş görünüş)

Anlamı: Açmak. Parçalara ayırırsak şöyle olur: от- (uzaklaştırmak, ayırmak) + крыть (örtmek). Yani kelimenin temel hissi örtüyü kaldırmaktır. Açmak dediğimiz şey zaten tam olarak budur. Kapıyı açarsınız, kitabı açarsınız, gözlerinizi açarsınız. открывать sürmekte olan ya da tekrar eden eylemi anlatır. открыть ise tamamlanmış eylemi anlatır.

Örnek: Я хочу́ откры́ть окно́, здесь ду́шно. (Pencereyi açmak istiyorum, burası çok havasız.)

{{quiz:root-krov-krysha}}

Şimdi ifadelere geçelim, çünkü kökün gerçekten canlandığı yer tam da burası.

İfade 1: закрыть глаза на что-то

Sözlük anlamı: Bir şeye gözlerini kapatmak.
Gerçek anlamı: Bir şeyi bile isteye görmezden gelmek, fark etmemiş gibi davranmak.

закрыть, открыть fiilinin tersidir: за- + крыть, yani tamamen örtmek ya da kapatmak. Bu yüzden bir soruna karşı "gözlerini kapatmak", onu görmek istememek anlamına gelir.

Örnek: Нача́льник закры́л глаза́ на опозда́ния сотру́дника. (Patron, çalışanın geç kalmalarına göz yumdu.)

İfade 2: быть / стать откровением для кого-то{{note:otkroveniem-dlya-kogo}}

Sözlük anlamı: Birisi için bir açığa çıkış olmak / buna dönüşmek.
Gerçek anlamı: Büyük bir sürpriz olmak, birinin bir şeyi yepyeni bir açıdan görmesini sağlamak.

откровение (nötr isim), örtünün kaldırılması fikrini taşır: от- + кров + -ение. Yani kelimenin özünde üstü örtülü olanın açığa çıkması vardır. Gizli kalmış bir gerçeğin bir anda görünür hale gelmesi gibi.

Örnek: Твои́ слова́ бы́ли для́ меня́ настоя́щим открове́нием. (Sözlerin benim için gerçekten göz açıcıydı.)

Örnek (стать ile): Э́та кни́га ста́ла открове́нием для́ миллио́нов чита́телей. (Bu kitap milyonlarca okur için gerçek bir keşif oldu.)

Yani bir kelimenin içinde кров gördüğünüzde şu temel fikri hatırlayın: bir şey örtülüyor, açığa çıkarılıyor ya da korunuyor. Mantık aslında bu kadar basit.